ความหมายของบั้งไฟคำว่า “บั้งไฟ” ในภาษาถิ่นอีสานมักจะสับสนกับคำว่า “บ้องไฟ” แต่ที่ถูกนั้นควรเรียกว่า “บั้งไฟ” ดังที่ เจริญชัย ดงไพโรจน์ ได้อธิบายความแตกต่างของคำทั้งสองไว้ว่า บั้งหมายถึง สิ่งที่เป็นกระบอก เช่น บั้งทิง สำหรับใส่น้ำดื่ม หรือบั้งข้าวหลาม เป็นต้น
บุญบั้งไฟ เป็นประเพณีหนึ่งของภาคอีสานของไทยรวมไปถึงลาว โดยมีตำนานมาจากนิทานพื้นบ้านของภาคอีสานเรื่องพระยาคันคาก เรื่องผาแดงนางไอ่ ซึ่งในนิทานพื้นบ้านดังกล่าวได้กล่าวถึง การที่ชาวบ้านได้จัดงานบุญบั้งไฟขึ้นเพื่อเป็นการบูชา พระยาแถน หรือเทพวัสสกาลเทพบุตร ซึ่ง ชาวบ้านมีความเชื่อว่า พระยาแถนมีหน้าที่คอยดูแลให้ฝนตกถูกต้องตามฤดูกาล และมีความชื่นชอบไฟเป็นอย่างมาก หากหมู่บ้านใดไม่จัดทำการจัดงานบุญบั้งไฟบูชา ฝนก็จะไม่ตกถูกต้องตามฤดูกาล อาจก่อให้เกิดภัยพิบัติกับหมู่บ้านได้
การจัดงานบั้งไฟในอดีต และปัจจุบัน ในพื้นที่ จังหวัดร้อยเอ็ด มีความโดดเด่น และเก่าแก่ มานาน มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว โดยเฉพาะ ที่ อำเภอสุวรรณภูมิ ที่มีการจัดงาน ในทุกวันเสาร์-อาทิตย์ ในสัปดาห์แรก ของเดือนมิถุนายนในทุกปี ซึ่งเป็นงานที่มี บั้งไฟเอ้สวยงามขนาดใหญ่มากที่สุด (ลายศรีภูมิ หรือ ลายกรรไกรตัด) รวมทั้งขบวนรำสวยงามมากที่สุดของประเทศ (กำหนดการจัดงาน 2-3 มิ.ย.2561)
อำเภอพนมไพร มีการจัดงาน ในทุกวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 7 ของทุกปี ตามรูปแบบประเพณีดั้งเดิม ตาม ฮีตสองสอง คองสิบสี่ โดยมีการจุดบั้งไฟถวาย มากที่สุดในประเทศ โดยในแต่ละปี จะมีบั้งไฟหมื่น บั้งไฟแสน บั้งไฟล้าน รวมกันกว่า 1,000 บั้ง (กำหนดการจัดงาน 29-30 พ.ค.2561)
ทั้งนี้ จากข้อมูลในปัจจุบัน แหล่งที่มีช่างในการจัดทำ บั้งไฟเอ้ ตกแต่งสวยงามมากที่สุด คือ จังหวัดร้อยเอ็ด โดยเฉพาะ อำเภอเสลภูมิ, อำเภอธวัชบุรี, อำเภออาจสามารถ, อำเภอสุวรรณภูมิ, อำเภอจตุรพักตร์พิมาน เป็นต้น, ส่วนค่ายบั้งไฟ ที่มีการทำบั้งไฟจุด พบได้จำนวนมาก ในเขตอำเภอพนมไพร จังหวัดร้อยเอ็ด, อำเภอมหาชนะชัย จังหวัดยโสธร และ เขตจังหวัดอื่น ๆ ทางอีสานเหนือ ได้แก่ อุดรธานี หนองคาย เป็นต้น
สิ่งที่หลายคนไม่รู้เกี่ยวกับบุญบั้งไฟในจังหวัดร้อยเอ็ด
1.บั้งไฟสวยงามที่ถูกเช่าไปแห่ตามที่ต่างๆ ส่วนใหญ่มาจากร้อยเอ็ด ที่มีชื่อเสียงที่สุดคือจากบ้านทรายขาว ตำบลนาเมือง อำเภอเสลภูมิ และจากบ้านแคน ตำบลโหรา อำเภออาจสามารถ
2.บุญบั้งไฟพนมไพร เป็นบุญบั้งไฟที่มีบั้งไฟจุดมากที่สุดในโลก
3.ร้อยเอ็ดเป็นจังหวัดที่มีคณะนางรำรับจ้างที่มีชื่อเสียง ไปฟ้อนตามบุญบั้งไฟต่างๆทั่วภาคอีสาน
4.ร้อยเอ็ดจัดบุญบั้งไฟเกือบทุกอำเภอ ทุกตำบล ทุกหมู่บ้าน
5.ในวรรณกรรมเรื่องลูกอีสานของคำพูน บุญทวี มีการกล่าวถึงบั้งไฟแสนเมืองร้อยเอ็ดด้วย
6.บุญบั้งไฟพนมไพร บุญบั้งไฟสุวรรณภูมิ และบุญบั้งไฟปทุมรัตต์ถูกจัดอยู่ในปฏิทินท่องเที่ยวของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย
7.บั้งไฟลายศรีภูมิ เป็นเอกลักษณ์ของบุญบั้งไฟสุวรรณภูมิ ใช้กรรไกรตัดแทนการใช้ลายสับ มีสีเหลืองแดง เชื่อว่าหลงเหลืออยู่ที่เดียวในโลก
8.บุญบั้งไฟพนมไพร มีการประกวดขบวนฟ้อน และการจุดบั้งไฟล้าน ชิงถ้วยพระราชทานสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี
9.บั้งไฟล้าน บั้งไฟสิบล้าน มีขึ้นครั้งแรกในบุญบั้งไฟพนมไพร
แจ้งข่าวชาวร้อยเอ็ด